Πολύ παλιά, στη Γαλλία, ένας καλός άνθρωπος που τον έλεγαν Αλφρέ Μπινέ ανέλαβε μια δουλειά. Μερικά παιδιά στο σχολείο δυσκολεύονταν, και κανείς δεν ήξερε με βεβαιότητα γιατί, ούτε πώς να τα βοηθήσει.
Μπορούσε ο κ. Μπινέ να φτιάξει κάτι που θα εντόπιζε αυτά τα παιδιά, ώστε να τους δοθεί επιπλέον βοήθεια;
Κι έτσι το έφτιαξε: μια σειρά από μικρούς γρίφους και ερωτήσεις — το πρώτο «τεστ νοημοσύνης». Όμως ο Μπινέ ανησυχούσε για την ίδια του την εφεύρεση, και έλεγε το ίδιο πράγμα δυνατά, ξανά και ξανά, για να μην το ξεχάσει κανείς: Αυτό δείχνει μόνο πώς τα πηγαίνει ένα παιδί σήμερα.
Δεν είναι ταμπέλα. Και σίγουρα δεν είναι για πάντα. Ο νους ενός παιδιού μπορεί να αναπτυχθεί, σαν φυτό που το ποτίζουν. Ήθελε το τεστ να είναι ένα χέρι βοήθειας: να ποιοι χρειάζονται λίγο περισσότερο χρόνο, λίγη περισσότερη φροντίδα. Δεν ήθελε να γίνει κριτής που σφραγίζει τα παιδιά ως «έξυπνα» ή «όχι έξυπνα» για μια ολόκληρη ζωή.
Όμως ένας αριθμός είναι γλιστερό πράγμα. Άλλοι άνθρωποι πήραν την καλή του ιδέα και τη χρησιμοποίησαν τελικά σαν σφραγίδα — τη χάραζαν πάνω στα παιδιά σαν να μην μπορούσε ποτέ να ξεπλυθεί.
Αλλά ο Μπινέ είχε δίκιο από την πρώτη φορά. Τώρα πια ξέρουμε ότι είχε δίκιο: ο εγκέφαλος πράγματι αναπτύσσεται όταν τον χρησιμοποιείς, όπως αναπτύσσεται ένας μυς όταν τον γυμνάζεις. Το αγόρι που τον Οκτώβριο «μένει πίσω» μπορεί ως την άνοιξη να τρέχει μπροστά απ’ όλους.
Γι’ αυτό, αν ποτέ κάποιος σου δώσει έναν αριθμό και σου πει πως αυτό δείχνει πόσο έξυπνος είσαι, θυμήσου τον άνθρωπο που έφτιαξε το πρώτο τεστ, και αυτό που δεν σταμάτησε ποτέ να προσπαθεί να πει σε όλους: σήμερα, μόνο σήμερα — κι εσύ εξακολουθείς να μεγαλώνεις. Ένα τεστ μπορεί να δείξει πώς πήγε ένα πρωινό. Δεν μπορεί ποτέ να δείξει πόσο μακριά θα φτάσεις.
Ένα θαύμα για να δοκιμάσεις: πρόσθεσε μία λέξη στο «Δεν μπορώ να το κάνω αυτό.» Η λέξη είναι ακόμα.
(από το Κεφ.21, «Η Επιστήμη της Ταξινόμησης των Ψυχών» — η αληθινή πρόθεση του Μπινέ)